Την ανάγκη για άμεσες και ουσιαστικές πολιτικές που θα στηρίξουν την οικογένεια, θα κρατήσουν τους νέους στην περιφέρεια και θα δώσουν νέα προοπτική στην παραγωγική ζωή της υπαίθρου ανέδειξε η ημερίδα «Δημογραφικό & Αναγέννηση της Ορεινής Υπαίθρου», που πραγματοποιήθηκε στο Θέρμο, με τη συμμετοχή εκπροσώπων της Αυτοδιοίκησης, της επιστημονικής κοινότητας, των πολυτέκνων και της παραγωγής.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν η δημογραφική συρρίκνωση, η ερήμωση των χωριών, η στήριξη των νέων οικογενειών και το κρίσιμο ερώτημα της επόμενης ημέρας: υπό ποιες προϋποθέσεις οι νέοι άνθρωποι θα μπορούν να παραμείνουν στην ελληνική ύπαιθρο, να εργαστούν, να κάνουν οικογένεια και να δημιουργήσουν.
Η ημερίδα συνδιοργανώθηκε από τους Συλλόγους Πολυτέκνων Αγρινίου και Περιχώρων και Θέρμου, τους Δήμους Αγρινίου και Θέρμου, με τη συμμετοχή της ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδας και της ΚΕΔΕ.
Από την «κραυγή αγωνίας» για τα χωριά που αδειάζουν, μέχρι την παρουσία μιας νέας γενιάς που συνεχίζει την παραγωγική παράδοση της οικογένειάς της, η συζήτηση ανέδειξε τόσο το μέγεθος του δημογραφικού προβλήματος όσο και τις δυνατότητες που εξακολουθεί να διαθέτει η ελληνική ύπαιθρος.
Βασίλης Καπέρδας: «Προϊόν μιας κραυγής αγωνίας»
Με τον πιο άμεσο τρόπο έθεσε το πρόβλημα ο πρόεδρος του Συλλόγου Πολυτέκνων Αγρινίου και Περιχώρων Βασίλειος Καπέρδας, χαρακτηρίζοντας την ημερίδα «προϊόν μιας κραυγής αγωνίας».
Ο κ. Καπέρδας υπογράμμισε ότι οι προτεραιότητες της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας έχουν αλλάξει, επισημαίνοντας ωστόσο ότι υπάρχουν Ελληνίδες και Έλληνες που θέλουν και μπορούν να ζήσουν και να δημιουργήσουν οικογένεια στην ελληνική, ιδιαίτερα στην ορεινή, περιφέρεια.
Όπως τόνισε, η ύπαιθρος διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα για την οικογενειακή και οικονομική προκοπή, αρκεί να δημιουργηθούν οι αναγκαίες υποδομές και οι συνθήκες που θα επιτρέψουν στους ανθρώπους να εργαστούν και να προοδεύσουν στον τόπο τους.
Με ιδιαίτερη συγκίνηση αναφέρθηκε σε προειδοποίηση που είχε διατυπώσει ήδη από το 2001, όταν υπηρετούσε ως δήμαρχος στην επαρχία. Η εικόνα που περιέγραφε τότε παραμένει, όπως υποστήριξε, δραματικά επίκαιρη:
«Σε πολλά χωριά έχει χρόνια να ακουστεί βρεφικό κλάμα, φωνές στη γειτονιά, κλαρίνα σε γάμους».
Είκοσι πέντε χρόνια μετά, η δημογραφική συρρίκνωση εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την ελληνική περιφέρεια. Ο κ. Καπέρδας άσκησε κριτική στην αντιμετώπιση του προβλήματος από την Πολιτεία, υποστηρίζοντας ότι οι προειδοποιήσεις για τη δημογραφική συρρίκνωση δεν αντιμετωπίστηκαν μέχρι σήμερα με την απαιτούμενη αποφασιστικότητα.
Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκε η στήριξη των νέων οικογενειών και ιδιαίτερα των πολύτεκνων, ενώ έθεσε με ιδιαίτερη έμφαση τη σύνδεση της δημογραφικής με τη δημοσιονομική σταθερότητα:
«Η επίκληση της Δημοσιονομικής Σταθερότητας δεν έχει προοπτική αν δεν διασφαλίζεται η ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ».
Παράλληλα, υποστήριξε ότι η αυτάρκεια αγαθών πρέπει να αποτελεί βασικό στόχο του εθνικού παραγωγικού σχεδιασμού, με έμφαση στην αγροτική παραγωγή και την κτηνοτροφία και στην ενίσχυση της πρωτογενούς παραγωγής.
Ο πρόεδρος των Πολυτέκνων Αγρινίου επανέφερε στη συζήτηση και τις προτάσεις που έχει καταθέσει ο Σύλλογος, οι οποίες είχαν παρουσιαστεί και στη συνεδριακή ημερίδα του Αγρινίου στις 7 Μαρτίου 2026.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται, όπως τις παρουσίασε ο ίδιος, η επαναφορά της ελληνορθόδοξης αγωγής με έμφαση στην οικογένεια και την ιερότητα του γάμου, η διεύρυνση των δράσεων της Ορθόδοξης Εκκλησίας υπέρ των νέων και πολύτεκνων οικογενειών και η άμεση σύσταση Ειδικού Ταμείου Δημογραφικής Ανάκαμψης, με ή χωρίς ευρωπαϊκή συμμετοχή.
Η Αυτοδιοίκηση: Το δημογραφικό χρειάζεται πολιτικές που ξεκινούν από τον κάθε τόπο
Στην έναρξη της ημερίδας απηύθυναν χαιρετισμούς ο πρόεδρος του Συλλόγου Πολυτέκνων Θέρμου Χρήστος Ζαγορίτης, ο πρόεδρος του Συλλόγου Πολυτέκνων Αγρινίου και Περιχώρων Βασίλειος Καπέρδας, ο δήμαρχος Θέρμου Σπύρος Κωνσταντάρας και ο δήμαρχος Αγρινίου Γιώργος Παπαναστασίου, καθώς και εκπρόσωποι της ΠΕΔ Δυτικής Ελλάδας και της ΚΕΔΕ.
Ο δήμαρχος Θέρμου Σπύρος Κωνσταντάρας στάθηκε στη σημασία της ημερίδας για έναν τόπο που γνωρίζει από πρώτο χέρι τις συνέπειες της δημογραφικής συρρίκνωσης, αναδεικνύοντας τις δυνατότητες αλλά και τις μεγάλες προκλήσεις της ορεινής Ελλάδας.
Στον χαιρετισμό του υπογράμμισε ότι το δημογραφικό δεν αφορά μόνο τους αριθμούς. Αφορά τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινωνιών, το μέλλον των χωριών, την εργασία, την οικογένεια, την παραγωγή και τελικά το δικαίωμα των νέων ανθρώπων να επιλέξουν να ζήσουν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους.
Ο δήμαρχος Αγρινίου Γιώργος Παπαναστασίου, στον χαιρετισμό του, ανέδειξε την ανάγκη να μην αντιμετωπίζεται το δημογραφικό με οριζόντιες πολιτικές που εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο παντού.
«Κάθε τόπος έχει τη δική του δυναμική», ήταν το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του, με τον δήμαρχο Αγρινίου να υπογραμμίζει την ανάγκη για πολιτικές που λαμβάνουν υπόψη τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, τις ανάγκες και τις δυνατότητες κάθε περιοχής.
Για την Αυτοδιοίκηση αυτό μεταφράζεται σε τεκμηριωμένο σχεδιασμό, γνώση των δημογραφικών τάσεων, επένδυση στις τοπικές δυνατότητες και δημιουργία πραγματικών συνθηκών για να μπορούν οι άνθρωποι να παραμένουν, να εργάζονται και να δημιουργούν στον τόπο τους.
Ο Βασίλης Παππάς αποτύπωσε με στοιχεία τον δημογραφικό χάρτη της χώρας
Η πρώτη θεματική ενότητα, «Το Δημογραφικό Τοπίο της Ελλάδας», έδωσε στην ημερίδα την απαραίτητη επιστημονική βάση.
Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών και ιδρυτικό μέλος του ΙΔΕΜ Βασίλης Παππάς παρουσίασε τις δημογραφικές εξελίξεις και τις περιφερειακές και ενδοπεριφερειακές ανισότητες που διαμορφώνονται στη χώρα.
Ιδιαίτερη αξία είχε η ανάλυση σε διαφορετικά γεωγραφικά επίπεδα. Η εικόνα δεν σταμάτησε στο σύνολο της Ελλάδας, αλλά κατέβηκε στην Περιφέρεια, στην Αιτωλοακαρνανία, στους Δήμους, στις Δημοτικές Ενότητες και στις Κοινότητες, με ιδιαίτερη εστίαση στον Δήμο Θέρμου.
Έτσι, οι αριθμοί απέκτησαν συγκεκριμένο γεωγραφικό αποτύπωμα. Το δημογραφικό πρόβλημα δεν είναι ίδιο παντού και η ένταση της συρρίκνωσης διαφοροποιείται από περιοχή σε περιοχή. Αυτό καθιστά κρίσιμη την ανάγκη για πολιτικές που θα βασίζονται στα πραγματικά δεδομένα κάθε τόπου.
Δημήτριος Σκούρας: Το δικαίωμα να μείνεις χρειάζεται δουλειά, κατοικία και υπηρεσίες
Στη δεύτερη θεματική ενότητα, «Η Ορεινή Ύπαιθρος ως Πυλώνας Ανάπτυξης», ο καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών του Πανεπιστημίου Πατρών Δημήτριος Σκούρας ανέπτυξε το θέμα «Το δικαίωμα να μείνεις: Ευρωπαϊκές πολιτικές για τους νέους, τις οικογένειες και το μέλλον της υπαίθρου».
Η παρέμβασή του έθεσε το ζήτημα στην πιο πρακτική του διάσταση: κανένας νέος άνθρωπος δεν μπορεί να επιλέξει να μείνει σε έναν τόπο μόνο από συναίσθημα. Χρειάζεται εργασία, κατοικία, εκπαίδευση, υγεία και προοπτική.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη γενεακή ανανέωση της γεωργίας, στα εμπόδια που συναντούν οι νέοι όταν καλούνται να αναλάβουν τις οικογενειακές εκμεταλλεύσεις και στη σημασία των εργαλείων της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής.
Παράλληλα, αναδείχθηκε η ανάγκη για τοπικά σχέδια δράσης, τα οποία θα συνδέουν τις ευρωπαϊκές στρατηγικές με τις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών και θα στηρίζονται στη συνεργασία των φορέων και στη συμμετοχή των ίδιων των κατοίκων.
Δημήτριος Σταμούλης: Η δημογραφική πολιτική πρέπει να φτάσει στον Δήμο και στο χωριό
Στην τρίτη θεματική ενότητα, «Δημογραφική Πολιτική για την Αναγέννηση της Υπαίθρου», ο Δρ. Δημήτριος Σταμούλης, εμπειρογνώμων Δημογραφικής Πολιτικής και αντιπρόεδρος της ΑΣΠΕ, ανέλυσε τις αιτίες και τις συνέπειες της δημογραφικής συρρίκνωσης και της ερήμωσης της υπαίθρου.
Γήρανση, χαμηλή γεννητικότητα, αστικοποίηση και πληθυσμιακή αποδυνάμωση της περιφέρειας συνθέτουν ένα πρόβλημα που απαιτεί πολιτικές με διάρκεια και όχι αποσπασματικές παρεμβάσεις.
Ο κ. Σταμούλης ανέδειξε τον ρόλο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και την ανάγκη για πολιτικές που θα στηρίζουν στην πράξη τις οικογένειες και τους νέους.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκαν μέτρα όπως η οικονομική στήριξη νέων και πολύτεκνων οικογενειών, οι δημοτικές δομές φροντίδας παιδιών, η στεγαστική πολιτική, η συμφιλίωση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής, αλλά και πολιτικές για την προσέλκυση και επιστροφή νέων στην περιφέρεια.
Η συζήτηση επεκτάθηκε ακόμη στην τηλεργασία, τις ψηφιακές δεξιότητες, την τοπική απασχόληση, τη στήριξη της πρωτογενούς παραγωγής, τις μεταφορές, τα σχολεία και τις υπηρεσίες υγείας, καθώς και στον ρόλο του ιδιωτικού τομέα στην ανάπτυξη της υπαίθρου.
Το βασικό συμπέρασμα ήταν ότι η δημογραφική ανάκαμψη δεν μπορεί να στηριχθεί σε ένα μόνο μέτρο. Χρειάζεται ένα ολοκληρωμένο πλέγμα πολιτικών που θα συνδέει κατοικία, εργασία, εκπαίδευση, υγεία, ψηφιακές υποδομές, τοπική οικονομία και κοινωνική συνοχή.
Οι αδελφοί Αλεξάκη έδωσαν πρόσωπο στη νέα γενιά της υπαίθρου
Και κάπου εδώ η συζήτηση πέρασε από τους αριθμούς στους ανθρώπους.
Η τέταρτη θεματική ενότητα, «Η Νέα Γενιά στην Ελληνική Ύπαιθρο», είχε ιδιαίτερο βάρος, καθώς στο βήμα βρέθηκαν οι αδελφοί Σταύρος και Δημήτρης Αλεξάκης, 5η γενιά προβατοτρόφων και ιδρυτές της οικογενειακής τους επιχείρησης.
Με θέμα «Παράδοση, παραγωγή και επιχειρηματικότητα στην ελληνική ύπαιθρο», οι δύο αδελφοί εκπροσώπησαν μια πλευρά της υπαίθρου που συχνά χάνεται μέσα στους δημογραφικούς δείκτες: τη νέα γενιά που εξακολουθεί να δραστηριοποιείται παραγωγικά στον τόπο της.
Η παρουσία των αδελφών Αλεξάκη έδωσε στην ημερίδα ένα διαφορετικό βάρος. Γιατί η συζήτηση για την αναγέννηση της υπαίθρου δεν μπορεί να αφορά μόνο το πώς θα σταματήσει η ερήμωση. Πρέπει να αφορά και το πώς θα δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε οι νέοι να μπορούν να παραμείνουν, να παράγουν και να επιχειρούν.
Η ιστορία μιας οικογένειας που βρίσκεται στην 5η γενιά της κτηνοτροφικής παραγωγής έφερε στο προσκήνιο τη συνέχεια, την παραγωγή και την επιχειρηματικότητα ως βασικά συστατικά του μέλλοντος της ελληνικής υπαίθρου.
Και έθεσε, με τον πιο ουσιαστικό τρόπο, το ερώτημα που διατρέχει ολόκληρη τη συζήτηση:
Όχι μόνο πόσοι νέοι φεύγουν από την ύπαιθρο, αλλά τι χρειάζεται για να μπορούν να επιλέξουν να μείνουν.
Η ημερίδα ολοκληρώθηκε με ανοιχτή συζήτηση και διάλογο με το κοινό, μέσα από ερωτήσεις, παρεμβάσεις και ανταλλαγή απόψεων με τους εισηγητές.
Από την «κραυγή αγωνίας» του Βασίλη Καπέρδα για τα χωριά που αδειάζουν, στα στοιχεία του Βασίλη Παππά, στις προτάσεις του Δημητρίου Σκούρα και του Δημητρίου Σταμούλη και, τελικά, στην παρουσία των αδελφών Αλεξάκη, η ημερίδα επιχείρησε να συνδέσει δύο διαφορετικές εικόνες της ελληνικής υπαίθρου: την εικόνα της ερήμωσης και την εικόνα της δυνατότητας αναγέννησης.
Το μήνυμα που αναδείχθηκε ήταν καθαρό:
Το δημογραφικό δεν είναι μόνο αριθμοί. Είναι οικογένεια, εργασία, παραγωγή, σχολείο, υγεία, κατοικία και κοινωνική ζωή. Είναι το ερώτημα αν ένα χωριό θα έχει αύριο παιδιά, εργαζόμενους, παραγωγούς και νέες οικογένειες.
Και η αναγέννηση της ορεινής Ελλάδας δεν θα κριθεί μόνο από τις εξαγγελίες.
Θα κριθεί από το αν ένας νέος άνθρωπος θα μπορεί πραγματικά να πει: «Μπορώ να μείνω εδώ. Μπορώ να εργαστώ εδώ. Μπορώ να κάνω οικογένεια εδώ. Μπορώ να δημιουργήσω το μέλλον μου εδώ».
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα της δημογραφικής ανάκαμψης.
